Een echte Arnhemmer?

Hotel Zuid

In 1953 verhuisde ik, 7 jaar oud, met mijn ouders naar Arnhem. Althans dat dacht ik. Ik was er heel blij mee. Wij woonden in Gouda, in een polder, op het veen – slappe grond en dus slappe mensen dacht ik. In Arnhem zouden vast hele sterke jongens wonen en ik zou daar bij gaan horen. Maar dat viel tegen, want wij kwamen niet terecht in Arnhem, maar in Arnhem-Zuid: een polder over de brug. En zoals het raadslid J.J.W. IJsselmuiden in 1931 al zei: een Arnhemmer voelt niets voor een polder, die woont in bos en hei. Nu wonen er in Arnhem-Zuid bijna net zo veel mensen als in Noord, maar nog steeds is er dat onderscheid. Mooi wonen doe je in Arnhem, en dan bedoel ik echt Noord, ver van het centrum. Toch heeft ook Arnhem-Zuid wel duurdere wijken, maar daar behoort Malburgen, zoals de oorspronkelijke wijk ging heten, niet bij. Toen wij er kwamen, was de wijk sociaal gemengd: arbeiders en middenstand. Maar zoals het vaak gaat, migreerden de middenstanders op den duur naar andere wijken.

Malburgen is van de wederopbouw. De bouw begon in 1937 nadat de Rijnbrug gereed was gekomen. Toen de oorlog begon, stonden er 360 huizen. Tijdens de oorlog werd er doorgebouwd. Maar in 1944 werd het stadsdeel vernield tijdens en na Market Garden. ‘Zuid’ was het meest verwoeste deel van de stad, geen huis meer heel. Dat was niet te zien toen ik er kwam wonen. Die brug was er naar mijn idee altijd geweest, en dat er heel andere huizen hadden gestaan op de plek waar wij woonden, bedacht ik niet. Alle beschadigde huizen van Arnhem -Zuid waren in 1953 hersteld, de oorlog was lang geleden, zo voelden wij het toen. In 1964 – het jaar dat ik Arnhem verliet – was Malburgen volgebouwd en de wederopbouw voltooid.

Er kwamen Turkse en Marokkaanse gezinnen wonen en de gemeente vond onderhoud van straten en plantsoenen te duur. De wijk verpauperde. En toen kwam, in 2007, Ella Vogelaar. Arnhem kreeg vier naar haar genoemde wijken: Klarendal, Het Broek, Presikhaaf en Malburgen. In 2008 wandelde ik in Malburgen-West en een jaar later in Malburgen-Oost. Het opknappen was in volle gang, maar bewoners gooiden veel troep op straat en de gemeente ruimde het niet op. Op enkele plekken namen mensen zelf de bezem en de schoffel ter hand. Voorbeeldig! 

Recent maakte ik weer een wandeling door Malburgen. Ik begon op het De Monchyplein (halte lijnen 2 en 3) en stak de Nijmeegseweg over naar de Gelderse Rooslaan. Die heette vroeger Meinerswijkseweg, maar Gelderse Roos past beter in de bloemige naamgeving van Malburgen. Opvallend is de kleurstelling van de 16 flatblokken die daar in 1953 zijn gebouwd. Die was al aangepast bij mijn eerste wandeling, maar nu is die nog veel mooier geworden. Vroeger waren dit grauwe flats, nu lichten ze op. Ze spiegelen in het water, een van de sterke punten van Arnhem-Zuid.

Door de Dovenetellaan kwam ik bij de Meldestraat. In de plint van het op de hoek gelegen pand heeft de Arnhemse kunstenaar Arno Arts in 2010 een boekenwand verbeeld met de geschiedenis van Malburgen. Ik sta er zelf ook in met een foto door mijn vader genomen op de dijk, kijkend naar het hoge water van januari 1955. Toen was het echt hoog maar er was geen sprake van paniek. Na de boekenwand liep ik door de Meldestraat naar de Nijmeegseweg om die over te steken naar Malburgen-Oost. Daar begint de Zeegsingel en samen met de Meldestraat vormt die één lange lijn van water en groen. Het is de verbeelding van de polder die hier ooit was. Dit had Pieter Verhagen voor ogen toen hij Arnhem-Zuid ontwierp: een tuinstad in de polder, doorsneden door oude waterlopen. De Zeeg was een oude Rijntak, ooit de grens van Arnhem.

Op diverse plaatsen zag ik nieuwbouw gecombineerd met wederopbouw. Vrijwel alle oudere bebouwing is volgens de principes van de Delftse school. Dat betekent vooral eenvoud: de mens moest zijn plaats weten in de door God gegeven orde. Die orde is nu anders: in de Fluitekruidstraat staat de Turkse moskee naast de Kruiskerk. De Snoekstraat met nieuwbouw en de Visserslaan in Delftse schoolstijl vormen een mooi contrast, gescheiden door breed water. Op de rotonde vóór deze straten zwemmen vissen in de lucht. Ook de daarachter gelegen Zuringstraat en Kamillehof met buurtwinkels en speelplaats zijn typisch wederopbouw. Door de Graslaan teruglopend, zie je links fantasieloze (vissen)straten, rechts de Sint Margarethaschool: bordeauxrood in het groen. Daarna liep ik over de Groene Weide – helemaal volgens het idee van een tuinstad – naar de Huissensestraat.

Op de tegenoverliggende hoek stond vroeger de Sacramentskerk, in 2009 vervangen door het woonzorgcentrum Malburgstaete – waarom nou weer zo’n rare ae? – geopend door koningin Beatrix. Jammer dat die kerk is afgebroken, die was zó katholiek en zó jaren-vijftig. Bij het winkelcentrum De Drieslag viel mij het beeld Naakt meisje op tussen goed verpakte moslimvrouwen. Ik at een broodje bal bij Snackbar Jaap op het Suikerland en constateerde dat ze de gevels met de verkeerde steen hadden gerenoveerd. Dat was gelukkig beter bij Hotel Zuid. Hier begon Arnhem-Zuid en ook mijn wandeling. Ik kan hem alle Arnhemmers – ook de echte – aanbevelen. 

Over Ton Burgers

Civiel ingenieur, gespecialiseerd in waterbouwkunde. Interesse in architectuur en geschiedenis. Ik schreef enkele boeken, waaronder Nederlands Grote Rivieren, Sporen naar Arnhem Centraal, Het Nieuwe Utrecht Centraal en de Watermonumenten van Arnhem.
Dit bericht werd geplaatst in Wandelen en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s