Kleef of Kleve?

Park Johan Maurits van Nassau

Park van Kleef met Grand Canal en Elten in de verte

Het Duitse Kleve ligt, vanuit Nijmegen, nog geen 20 kilometer over de grens. Het was vroeger een hertogdom, net zoals Gelre, en het heeft daar altijd nauwe banden mee gehad. De hertogen van Gelre waren oorspronkelijk afkomstig uit het gebied zuidelijk van Kleef. Maar ook de talen aan beide kanten van de grens lagen dicht bij elkaar. Volgens de Duitse Wikipedia is de spraak in dit deel van Nordrhein-Westfalen het Kleverländisch en dat is nauw verwant aan het Zuid-Gelders. In die taal spreekt men, net als in het Nederlands, van Kleef, niet van Kleve.

Kleef ligt op een heuvel en net als bij Nijmegen is er sprake van een bovenstad en een benedenstad. In de bovenstad ligt de Zwanenburcht en vandaar heeft men een prachtig zicht op het Rijndal. Aan de overkant van dat dal liggen Emmerich en Elten. Daar tussendoor stroomt de Rijn.

DSC_6752

Kleef met de Zwanenburcht en de Stiftskerk

Hoe Nederlands Kleef was, blijkt uit twee belangrijke toeristische attracties. In het lage deel van Kleef, iets buiten de stad, ligt een prachtig park, in de zeventiende eeuw aangelegd door Johan Maurits (Johann Moritz) van Nassau-Siegen – tevens bewoner van het Mauritshuis in Den Haag. Het tuinontwerp was van Jacob van Campen, de architect van het Paleis op de Dam. Hoe deze Johan Maurits daar kwam is interessant, omdat het laat zien hoe vooraanstaand Nederland in die tijd was. Johan Maurits – eerder Nederlands gouverneur in Brazilië – werd in 1647 door Friedrich Wilhelm I, Keurvorst van Brandenburg, aangesteld als stadhouder van Kleef. Friedrich Wilhelm was telg uit het Huis Hohenzollern (van de latere Duitse keizers), maar had via zijn moeder nauwe banden met Nederland. Omdat Brandenburg een achterblijvende staat was, werd hij voor zijn opvoeding naar het welvarende Nederland gestuurd. Later werd Brandenburg, en daarmee Kleef, deel van het koninkrijk Pruisen.

Deze diashow vereist JavaScript.

Het is een mooi park dat bestaat uit twee delen, aan weerszijden van de Tiergartenstrasse. Hogerop ligt het amfitheater en het Sterrenbos met de obelisk. Aan de lage kant ligt het Grand Canal, precies in de lijn van de obelisk naar de Sint-Vituskerk op de Elterberg. Rechts van het Grand Canal ligt een wandelbos met bloementuin. Toen Lodewijk XIV dit zag, wilde hij ook zoiets bij Versailles. Maar omdat hij de Zonnekoning was, moest het natuurlijk wel een maatje groter worden.

DSC08750

Gezicht naar de Koekkoekplatz en het B.C. Koekkoek-Haus

De tweede attractie in Kleef is het B.C. Koekkoek-Haus aan de Koekkoekplatz. De Nederlandse landschapschilder Barend Koekkoek woonde hier van 1841 tot zijn dood in 1862. Hij had er een tekenschool en maakte veel romantische landschappen met bosachtige heuvels en brede dalen. Het museum ligt aan het eind van een aflopende stroom met fonteinen, dichtbij een van de vroegere stadspoorten. Er zijn ook enkele moderne schilderijen tentoongesteld.

Deze diashow vereist JavaScript.

Wat verder opvalt aan Kleef is vooral het nieuwe. Alles is van na de Tweede Wereldoorlog. Na de mislukte Slag om Arnhem trokken de geallieerden hier naar de Rijn. Kleef en Emmerik werden op 7 oktober 1944 zwaar gebombardeerd en daarna nogmaals op 8 februari 1945. Ook Wesel, Goch, Rees en Kranenburg werden verwoest. Het was voor de Engelsen geen punt: demoraliseren van de vijand was noodzaak. Dat daar burgers bij omkwamen hoorde erbij.

The_British_Army_in_North-west_Europe_1944-45-_Military_Government_Restoring_Public_Utilities_at_Wesel_BU7670

Kleef na de bombardementen

Loop je vanaf het B.C. Koekkoek-Haus naar boven, dan kom je uit bij de Stiftskirche, geheel herbouwd na de oorlog. Ik vond hem van binnen wat steriel, maar het is wel een indrukwekkende kerk. In de directe omgeving zijn beelden geplaatst die herinneren aan de Nazi-tijd. Aan de kerk hangt het ‘Kreuz der Versöhnung’ en voor de kerk staat de ‘Tote Krieger’ van de beeldhouwer Ewald Mataré uit de Eerste Wereldoorlog. Over die oorlog schreef hij:  “.. wir kämpfen doch mit einer an Bewunderung grenzenden Zähigkeit. Und wozu?” Dat viel in Nazi-Duitsland niet in goede aarde, en daarom werd zijn ‘dode soldaat’ verwijderd: het was entartete Kunst. Na de Tweede Wereldoorlog werd het teruggevonden en alsnog hier geplaatst.

Deze diashow vereist JavaScript.

Bijzonder is de plaats waar de synagoge stond: leegte. Ook in Kleef was het Kristallnacht van 9 op 10 november 1938. Nu is dit een plaats van gedenken en inkeer. Het zal niet makkelijk zijn geweest, om na het platbombarderen van de stad, ook nog deze collectieve schuld te erkennen. Loop je verder naar beneden, dan kom je uit bij het Spoykanaal. Allemaal Wiederaufbau, niet lelijk en niet mooi. Maar de stad is de moeite van een bezoek zeker waard, alleen al door deze geschiedenis.

 

Over Ton Burgers

Civiel ingenieur, gespecialiseerd in waterbouwkunde. Interesse in architectuur en geschiedenis. Ik schreef enkele boeken, waaronder Nederlands Grote Rivieren, Sporen naar Arnhem Centraal, Het Nieuwe Utrecht Centraal en de Watermonumenten van Arnhem.
Dit bericht werd geplaatst in Kijken. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s