IJmuiden: een sluis, een dorp

Zeesluis IJmuiden

De toegang tot de oude Zuidersluis

Wat een bedrijvigheid daar in IJmuiden. Hoogovens, enorme sluizen, vissershavens, een cementfabriek, containers. En dan te bedenken dat hier niets was dan duinen en een paar stropers en jutters. En toen kwam Amsterdam met zijn wensen. Die stad was eens de grootste haven van de wereld. Maar de uitgang naar Pampus en de Zuiderzee was nauwelijks meer bevaarbaar en dus besloot koning Willem I dat er een Noord-Hollands Kanaal moest komen. Rechtstreeks naar diep water bij Den Helder. Dat was, in 1816, een waagstuk, want zo’n groot kanaal was nog nergens ter wereld gemaakt. Tachtig kilometer lang en geschikt voor zeeschepen. Maar het werd een mislukking, want het kanaal was te lang en te klein. Verruimen zou heel veel geld kosten. En dus besloot koning Willem III dat er een kanaal moest komen door ‘Holland op zijn smalst’. Dat was in 1860.

Bron: RWS Beeldbank/Bart van Eyck, 1987

Het oude IJmuiden met de eerste twee sluizen binnen de cirkel.

De regering voelde er niet veel voor en de Tweede Kamer ook niet. Veel te duur en Amsterdam wilde zelf niets betalen. Maar de stad bleef zeuren en paaide de koning zodat het er toch van kwam. Het grote probleem was dat de duinen tevens zeewering waren, die moest worden doorbroken. Sluizen waren nodig als waterkering. Ook moesten er hoofden in zee worden gebouwd om op voldoende diep vaarwater uit te komen. Het werk was begroot op 18,5 miljoen gulden, maar het werd uiteindelijk 58 miljoen. Het werd uitgevoerd door de Amsterdamsche Kanaal Maatschappij, de AKM, een Engelse particuliere onderneming. Na veel problemen kon het kanaal in 1876 worden geopend door koning Willem III. Het was een fiasco voor de aandeelhouders; het kanaal werd in 1881 overgenomen door het Rijk.

De doorgraving van de duinen gebeurde grotendeels met de schop. Hoe bedroevend de arbeidsomstandigheden waren, kun je lezen in De woede van Abraham van Conny Braam. Behalve het graven moesten natuurlijk ook nog de sluizen worden gebouwd en de hoofden in zee. Er kwamen twee sluizen, de Kleine Sluis met een oppervlak van 70 x 12 men later de Zuidersluis met 120 x 18 m(zie de panoramafoto). De nederzetting van arbeiders nodig voor alle werken werd daarna het dorp IJmuiden. In 1896 werd een aparte vissershaven geopend, er kwam een visafslag en een spoorwegstation om de vis af te voeren. In 1918 kwamen de hoogovens en in 1930 de cementfabriek Cemij, beide aan de overkant van het kanaal, in Velsen-Noord.

En nu wordt hier de grootste sluis van de wereld gebouwd: 500 m lang en 70 meter breed. Waarom zo groot? Voor de cruiseschepen, zegt men. Laten we kijken: Harmony of the Seas (2016) is de grootste: 360 m lang, 65 meter breed (bovenin) en 80 meter hoog! Er kunnen 6300 passagiers aan boord, samen met 2400 bemanningsleden. Leuk? Voor sommigen wel. En willen ze die in Amsterdam ontvangen? Ook daar geldt: voor enkelen graag. Voor veel anderen: liever niet. Maar in het informatiecentrum van de nieuwe sluis kun je lezen dat Amsterdam het milieu hoog in het vaandel heeft, met teksten als ‘Aarde stevent af op nieuw warmterecord’ en ‘Broeikasgassen naar nieuwe recordhoogte’. Nu al zal de nieuwe sluis, in verband met de stijgende zeespiegel, een kerende hoogte hebben van 8,75 meter boven NAP, ruim drie meter boven het huidige peil. Deze sluis zal die zeespiegelstijging zeker niet doen afnemen!

Deze diashow vereist JavaScript.

Behalve een bezoek aan het informatiecentrum SHIP maakte ik een wandeling door oud-IJmuiden. Het oude IJmuiden werd in de oorlog helemaal afgebroken, de Duitsers bouwden hier hun Atlantikwall. Maar ook het naoorlogse oude deel was slecht en dat wordt nu helemaal vernieuwd. De gemeente heeft er een leuke route uitgezet met veel informatie. Je hoeft niets te downloaden, geen routekaart te kopen, je begint gewoon bij een van de vele bordjes met uitleg die op straat zijn geplaatst. Een goed begin is bijvoorbeeld het mooie hotel Augusta, waaraan ook nog een boeiende geschiedenis is verbonden. De route is 5,5 kilometer lang, maar je kunt stukjes afsnijden. Daarna vis eten op de Kop van de Haven: de schepen varen dan zo ongeveer op je bord voorbij. Een aanrader voor een dagje uit!

Kop van de Haven

Kop van de Haven

Over Ton Burgers

Civiel ingenieur, gespecialiseerd in waterbouwkunde. Interesse in architectuur en geschiedenis. Ik schreef enkele boeken, waaronder Nederlands Grote Rivieren, Sporen naar Arnhem Centraal, Het Nieuwe Utrecht Centraal en de Watermonumenten van Arnhem.
Dit bericht werd geplaatst in Kijken, Wandelen en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s