Helmonds welvaart

dsc_2950

Veestraatbrug Helmond

Waarom reis ik op een mooie winterdag naar Helmond? Er is eigenlijk geen reden voor te bedenken, behalve dat ik er nog nooit ben geweest en dat het aan de Zuid-Willemsvaart ligt. Maar dan nog? Is Helmond niet een saaie fabrieksplaats, met weinig monumenten en veel kleine arbeidershuisjes? Maar kan dat een plaats ook niet interessant maken? Kan het gewone, het alledaagse misschien ook boeiend worden door het eens wat intensiever te bekijken? Dat is de opgave die ik mijzelf heb gesteld, toen ik mijn reis naar Helmond aanvatte.

Ik ging er met de trein heen en genoot van het landschap. Veel wit door de sneeuw en alles in rust. Na drie keer overstappen kwam ik keurig op tijd in Helmond. Op het Stationsplein schrok ik even van de hoge appartementsgebouwen die het plein omzomen. Lelijk is het niet, maar gezellig evenmin. Koffie is er niet te krijgen, dus doorlopen de stad in. Waar is hier het centrum? Ik kom op een drukke weg, de Kasteeltraverse, en zie aan de linkerkant een mooie neoclassicistische kerk. Katholiek denk ik, maar bij nader onderzoek hervormd, al jaren buiten gebruik. Dat is alvast één vooroordeel minder. Op een hoekje vind ik een aardig Italiaans eethuisje, waar ze koffie schenken. Ik vraag naar het museum, en krijg antwoord uit diverse hoeken. Het stadsmuseum is vlakbij, in een kasteel aan het kanaal, en aan de overkant ligt een hedendaagse dependance. Het kasteel is geen nep, het is oud met dikke muren en donjons, zware keldergewelven en portretgalerijen. De oudste waterburcht van Nederland lees ik, gesticht in 1325, te midden van moerassen.

Deze diashow vereist JavaScript.

Het verhaal in het kasteel is gericht op oude tijden, ik wil meer van het recente verleden zien. Daarom naar de dependance aan de overkant. Daar is een tentoonstelling over Vlisco. De oorsprong van Vlisco ligt in het begin van de 19e eeuw toen een Duitser daar, aan het kanaal,  een textieldrukkerij begon. In 1846 werd het overgenomen door Pieter Fentener van Vlissingen die de zaak flink uitbreidde. Nu zijn er nog steeds grote fabrieken in Helmond, vrijwel in het centrum van de stad, dat zie je niet zo vaak meer. Kleding met Vlisco prints is een begrip in Afrika. De tentoonstelling in het Helmondse museum bevat ook werken van een Nigeriaanse kunstenaar, Yinka Shonibare, nooit van gehoord natuurlijk. Figuren aangekleed met Vlisco kleding. Afrikaanse vrolijkheid en humor!

Deze diashow vereist JavaScript.

Het museum ligt in het Boscotondocomplex aan het Frans Joseph van Thielpark. Van Thiel kwam uit een familie van Helmondse industriëlen, was minister in het kabinet Drees II en van 1956 tot 1972 voorzitter van de Tweede Kamer. Boscotondocomplex: wat een vreemde naam, maar het is mooi, rijk ook. Bronzen daken en appartementen in een rondte gebouwd, een ontwerp van de Italiaanse architect Adolfo Natalini, mij onbekend. Gebouwd op de plaats van de vroegere fabrieken van Begemann, die hier in 1871 een ijzergieterij begon. Later bouwden ze stoomwerktuigen en staalconstructies, nog later centrifugaalpompen. Een daarvan is als monumentje langs de Zuid-Willemsvaart geplaatst.

Helmond heeft zijn welvaart te danken aan de Zuid-Willemsvaart. Gegraven in opdracht van koning Willem I, om de twee delen van zijn Koninkrijk met elkaar te verbinden. Het industriegebied van Luik met ’s Hertogenbosch en van daar met de havens van Dordrecht, Rotterdam en Amsterdam. Het kanaal werd ontworpen door A.F. Goudriaan (1769-1829) en uitgevoerd door zijn zoon B.H. Goudriaan (1796-1842). Duizenden arbeiders groeven het met de schop. In 1826 was het klaar. Daarna kwamen de fabrieken in Helmond. In 1866 kwam ook nog het spoor: de lijn Breda – Maastricht. Geweldige prestaties uit de negentiende eeuw.

Deze diashow vereist JavaScript.

Behalve arbeiders woonden er ook rijke industriëlen in Helmond, merendeels aan de westkant van het kanaal. Daar zie je grote villa’s op ruime kavels. Ik zag daar ook de kerk van Onze Lieve Vrouwe Tenhemelopneming. Nu kun je er hemels dansen. Dichtbij de kerk staan twee kubuswoningen van Piet Blom (1934-1999). Het waren de eerste die hij bouwde. Ze zijn mooi en goed onderhouden. Buiten alles scheef, binnen lijkt het recht.

Aan de oostkant van het kanaal loop ik langs de voormalige Havenkom naar het Oostende. Mooi dat die Havenkom open terrein is gebleven. Ik kom langs Kasteel Noord, een minder geslaagde woonburcht. Daarna loop ik door oude arbeidersbuurten, die nu geleidelijk worden vernieuwd. De Klaverhof is monumentaal, de huisjes langs de Willem Prinzenstraat minder. Blijkens het straatnaambordje was deze Willem Prinzen (1847-1919) lid van het Burgerlijk Armbestuur. Als hij heeft bijgedragen aan de bouw van deze huizen, heeft hij goed werk gedaan. Midden in de wijk ligt de St. Jozefkerk, ook buiten gebruik. Daarnaast de pastorie. Riant voor één pastoor, te midden van slovende gelovigen.

Deze diashow vereist JavaScript.

Terug naar huis rijdt de trein langs De Cacaofabriek, nu een cultureel centrum, waar ik eerder die dag lunchte. De fabriek, ook aan het kanaal, bestond van 1894-1932. De cacao werd ongetwijfeld aangevoerd over het kanaal, via Amsterdam, de cacaohaven van Europa. De portaalkraan is blijven staan, daarachter rukt de wijk Suytkade op: het moderne wonen ‘voor mensen die wel houden van een beetje actie en dynamiek’. Ik neem afscheid van Helmond en de Zuid-Willemsvaart, bron van zijn welvaart.

dsc_3033

De wijk Suydkade rukt op naar het centrum

Over Ton Burgers

Civiel ingenieur, gespecialiseerd in waterbouwkunde. Interesse in architectuur en geschiedenis. Ik schreef enkele boeken, waaronder Nederlands Grote Rivieren, Sporen naar Arnhem Centraal, Het Nieuwe Utrecht Centraal en de Watermonumenten van Arnhem.
Dit bericht werd geplaatst in Wandelen en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s