Tiel, de ziel van de Betuwe

????
Tiel is een oude stad. Het had al vroeg een belangrijke positie in het handelsverkeer langs de Waal. Er bestaat zelfs een beroemde kroniek, de Chronicon Tielense: een combinatie van wereld- en lokale geschiedenis tot ongeveer 1570. En Tiel was natuurlijk het centrum van de Betuwse fruitteelt. Er was een tijd dat heel Nederland bonnetjes uitknipte voor de Flipje-strips: ‘Flipje het Fruitbaasje van Tiel’. Tiel moet een prachtige plaats zijn geweest, maar het werd in de Tweede Wereldoorlog grondig verwoest. In dit geval door de geallieerden, die Tiel en de Duitsers beschoten vanaf de overkant van de Waal. Zoals Jan H. de Groot in 1945 dichtte:

Tweede Wereldoorlog TielIk was in Tiel

Mijn oog daar viel

Op niets dan puin en muren

Wel heeft die stad

Haar deel gehad           /     Van onze Oosterburen

Ik was in Tiel

’t Was eens de ziel        /      Van Betuws rijke gaarden

Nu puin, oud roest       /      Geheel verwoest.

Wij bezochten Tiel om te zien wat er nog over is van zijn rijke historie. Is het mogelijk om een zo grondig verwoeste plaats zijn ziel terug te geven? Zijn die oude muren hergebruikt, het puin afgebikt, de gebouwen herbouwd of gerestaureerd, of is alles rigoureus opgeruimd en weggebulldozerd door opgewekte stadsbestuurders en projectontwikkelaars?

Station Tiel?????????????
Op een frisse novemberdag reisden we met de boemel door de Betuwe. Een snelle boemel, want die treinen van Arriva trekken heel snel op. Onderweg geniet je van het landschap, wijds en stil. Mooie boomgaarden en omgeploegde, vette Betuwse klei. Tiel is het eindpunt van die trein en als je dan uitstapt zie je daar zo’n mooi ouderwets station, net zo oud als deze spoorlijn, uit 1882. We lopen door de Stationsstraat naar het centrum. Die straat is ook mooi: de voornaamheid van een grotere provinciestad. We komen bij de oude stadsgracht en steken over naar het centrum. En dan kom je weer in zo’n alledaagse onmodieuze, rommelige straat met ketenwinkels, waarvan we er in Nederland zoveel hebben. Gelukkig is er niet zo veel leegstand. Op het Marktplein zien we Flipje en ook wat bejaarde mannen op hun dagelijkse trefpunt naast de oude stadspomp.

???????????????????

We lopen door de Waterpoort naar de Waal.  Net buiten de poort ligt de oude stadswal – mooi hersteld – met daarin een coupure om hoogwater buiten te houden. Bij de coupure een merksteen met het waterpeil van 1995: 10,28 meter boven NAP. Het water zou de stad zijn ingestroomd. Buiten de poort zien we een immens parkeerterrein. Hier stroomde vroeger de rivier. Want die rivier was 150 jaar geleden dubbel zo breed als nu, de oorzaak van talloze overstromingen. Want – hoe vreemd het ook klinkt – een brede rivier is niet geschikt voor grote afvoeren. De rivier bevroor gemakkelijk en het ijs raakte aan de grond en zorgde voor ijsstoppingen. En vervolgens stroomde het water over de dijken.

Zinkstukken voor nieuwe langskribben????????????????????????????????????????
Ze zijn druk bezig aan die rivier: de dwarskribben worden opgeruimd en vervangen door langskribben. Werk voor onze kundige, natte aannemers. Arthur van Schendel beschreef 80 jaar geleden in De Waterman ‘hoe de rivier, die meer dan een halve eeuw die streken geteisterd had, zich gedwee liet leiden door mensen die begrepen hoe zij stromen moest’. Een groot zinkstuk ligt klaar om in het water te worden getrokken; het zal aan de overkant worden afgezonken.

??????????????????????????????
Aan de dijk staat een imposant gebouw. Het is het voormalige restaurant Bellevue, inmiddels geheel verlaten. Als we teruglopen zien we eerst het mooie gerechtsgebouw; daarna lopen we langs het Bleekveld. Mijn voorstelling van een bleekveld met gezellig babbelende vrouwen is volledig in strijd met de lelijke bouwput die we nu zien. Ook van de tekening die aangeeft wat hier komt, word ik niet blij. Net zomin van de daarnaast gelegen Agnietenhof, een stenen doos die fungeert als theater. Waar is de ziel van de stad?

????????????????????????Oud burger mannen- en -vrouwenhuis

 

 

 

 

Bij de kerk vind ik nog iets van die ziel. De St. Maartenskerk ligt prachtig – de toren een beetje scheef – aan de rand van de oude stad. Na de 1e Achterstraat komen we in de Ambtsmanstraat. Die heeft sfeer. Hier ligt, omgeven door een mooie tuin, het Ambtsmanhuis; aan de overkant het Oud Burger mannen- en – vrouwenhuis. Monumentaal.

????????????????????????????????Flipjemuseum

 

 

 

 

Als laatste bezoeken we het Flipje- annex streekmuseum. Het is er druk en de moeite waard. Indrukwekkend zijn de beelden van de oorlog. Tiel verloor zijn ziel en die is niet meer teruggekomen. Toch is Tiel nog een aardige provinciestad met enkele mooie plekken. Het gezicht op de rivier is daarvan wel het allermooiste.

????????????????

 

Over Ton Burgers

Civiel ingenieur, gespecialiseerd in waterbouwkunde. Interesse in architectuur en geschiedenis. Ik schreef enkele boeken, waaronder Nederlands Grote Rivieren, Sporen naar Arnhem Centraal, Het Nieuwe Utrecht Centraal en de Watermonumenten van Arnhem.
Dit bericht werd geplaatst in Wandelen en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Tiel, de ziel van de Betuwe

  1. C.C.J. Ketz zegt:

    Geachte heer Burgers,

    U heeft prachtig uiteengezet hoe Tiel zijn ziel heeft verloren. Schouwburg Agnietenhof “de betonnen doos” heeft daaraan behoorlijk bij gedragen. Het gezellige bleekveld waar vroeger de kermis was, is verdwenen. De kermis is verplaatst naar de ongezellige waalkade waar het altijd koud is en waait zonder beschutting en gezelligheid van de winkels.
    Verder heeft men de waterpoort en sociteit aan het plein prachtig hersteld alleen heeft men er oerlelijke appartementen naast geplaatst. Wie kan dit bedenken.

    Met vriendelijke groet,

    C.C.J. Ketz

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s