Fietsen in de Alblasserwaard

??????????

Wil je water – sloten, vaarten, boezems – en molens zien, dan moet je gaan fietsen in de Alblasserwaard. Het is er vlak, want het peil van het maaiveld verloopt van NAP – 1 m in het oosten naar NAP -2 m in het westen. Er kan wel flinke wind staan, want het is open en niet ver van zee. De Alblasserwaard is een eiland dat wordt omsloten door de Lek (noordkant), de Merwede (zuidzijde), de Noord (westkant) en de Zederik en het Merwedekanaal in het oosten. De Alblasserwaard is 24.000 hectare groot en wordt omgeven door 80 kilometer dijken. Het gevaar komt hier nog meer van de rivieren dan van zee, want aan de oostkant van de waard kunnen zowel de Lek als de Merwede behoorlijk hoog staan: een aantal meters boven NAP is niet abnormaal. Bij doorbraak van de dijk op die plaatsen zou de waard aan de benedenkant 5 meter onder water komen. Dat is dan ook gebeurd in de rampjaren 1741, 1809 en 1820.

??????????????????????????????????????????????????????????????????

De ontwatering van dit gebied was moeilijk in de tijd dat er nog geen gemalen waren. Het moest gebeuren met windmolens, maar als er dan veel regen was gevallen en de rivieren ook nog hoog stonden, dan kon men al dat water uit de waard niet weg krijgen. Daarom waren er boezems, waar het water tijdelijk kon worden opgeslagen. Bij Kinderdijk liggen de boezems van de Overwaard en van de Nederwaard. De Overwaard (het Groote- of Achterwaardschap) is het hoogste deel van de waard en dat ligt langs de Lek en in het oosten (binnen de gele contouren op het kaartje). De Nederwaard (het Nieuwe Waterschap) is het laagste deel, zuidelijk van de Boezem van de Overwaard, met het riviertje de Alblas, dat verderop Graafstroom heet, als voornaamste wetering. De boezems van de Overwaard en de Nederwaard kwamen beide uit bij Kinderdijk, waar het water op de Lek kon worden geloosd. Bij laagwater ging dat gewoon via sluizen, bij hoogwater moest er worden gemalen. Omdat het land steeds lager kwam te liggen ten opzichte van de rivier, moest het boezemstelsel worden veranderd. Rond 1740 kwamen er voor beide waterschappen een lage en een hoge boezem en werden molens gebouwd, zodat het water in trappen kon worden opgemalen.

4.18 Weissenbruch: De sluizen bij Nederwaart Jacob van Strij

Na overstromingen was het vroeger een probleem om het land weer droog te krijgen. Er moest dan een geweldige hoeveelheid water uit het gebied worden geëvacueerd en daarvoor zijn een paar spuisluizen onvoldoende. Dus werden er hulpgaten gemaakt in de dijk, waardoor het water snel kon worden afgevoerd. Maar soms stroomde het water weer net zo hard naar binnen door zo’n hulpgat. In Papendrecht werd er in 1820 zelfs een schip door de stroom in het hulpgat de polder ingetrokken. Een probleem was ook dat de molens in zo’n overstroomd gebied onder water stonden en beschadigd waren. Dat zie je op een prent van Jacob van Strij na de overstroming van 1809. Het laatste water bleef dus maandenlang op het veld staan en de mensen leden honger, omdat het land niets opbracht. Pas nadat de stoomgemalen zijn gekomen, kon de ontwatering snel en efficiënt gebeuren.

???????????????????? ?????????????????????????????

Ik begon mijn fietstocht in Groot Ammers bij het Huis te Groot Ammers en reed over de Lekdijk westwaarts naar Kinderdijk. Opvallend is dat er een nieuwe dijk is gebouwd buiten het oorspronkelijke Groot Ammers om, zodat de huizen aan de dijk gespaard zijn gebleven terwijl de nieuwe dijk extra veiligheid biedt. Een mooi voorbeeld waartoe de protesten in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw hebben geleid. Ook blijkt hieruit dat dijkverhogingen wel degelijk mogelijk zijn, ook al lezen we nogal eens dat dat niet zou kunnen. Aan de overkant zie ik het dorp Bergambacht liggen, mooi tegen de dijk. Nog mooier is Lekkerkerk, met al zijn witte huisjes; wij woonden er lang geleden enkele jaren.

?????????????????????????????????????? ??????????

Bij Kinderdijk – dit plekje heette vroeger Elshout, zie de prent van Weissenbruch – lunch ik. Het is er druk, er wordt net een bus Amerikanen uitgeladen en overal lopen Chinezen en Japanners. Ver lopen doen ze niet, dat wordt gauw te veel! Als ik verder ga, zie ik alleen nog molens en hier en daar een visserman. Twee jaar geleden was ik ook bij Elshout, middenin de winter en toen was er geen toerist te bekennen. Te koud, want er lag ijs en ik fotografeerde Oudhollandse taferelen. Supermooi!

???????????????????????? Molens in Kinderdijk. Tussen Over- en Nederwaaard

Ik rijd verder over goede fietspaden tussen twee boezems door; wat kan ik als man nog meer wensen? Jawel, het land is hier zo plat als een dubbeltje, sommigen vinden dat saai en dat is het ook wel, maar als je er niet te vaak komt, heeft het een grote schoonheid. In Bleskensgraaf zie ik aan de overkant van de Graafstroom een boerderij met een vloeddeur: als de polder onder water stond, kon men door die deur nog naar binnen. Bij Vuilendam verlaat ik de Graafstroom en ga ik richting Brandwijk. Op de hoek ligt daar een grote boerderij hoog op een donk: ouderwetse veiligheid, maar ook nu nog werkend. Daarna rijd ik naar de Ammersche Boezem, steek die over en fiets over de Molenkade terug naar mijn beginpunt. Ietsje langer dan ik had gepland, 45 kilometer, maar zeer de moeite waard.

?????????????????????????????? ?????????????????????????????????????????????

Fietsroutepunten: start, 67, 06, 05, 04, 03, 02, 19, 07, 08, 12, 13, 14, 68, terug naar start. Zie Kaart

Langs de Ammersche Boezem

 

 

Over Ton Burgers

Civiel ingenieur, gespecialiseerd in waterbouwkunde. Interesse in architectuur en geschiedenis. Ik schreef enkele boeken, waaronder Nederlands Grote Rivieren, Sporen naar Arnhem Centraal, Het Nieuwe Utrecht Centraal en de Watermonumenten van Arnhem.
Dit bericht werd geplaatst in Fietsen en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s